Table of Contents
नेपालको बजेट २०८३/८४: पूर्ण विवरण र स्वास्थ्य क्षेत्रमा कति विनियोजन?
मेटा विवरण: नेपालको आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेट कति ठूलो छ? स्वास्थ्य क्षेत्रमा कति बजेट विनियोजन भयो? स्वास्थ्य बीमा, क्यान्सर उपचार र अस्पताल निर्माणसम्बन्धी पूर्ण जानकारी यहाँ पढ्नुहोस्।
किवर्डहरू: नेपाल बजेट २०८३/८४, स्वास्थ्य बजेट नेपाल, स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम, नेपाल स्वास्थ्य मन्त्रालय बजेट, बजेट भाषण स्वर्णिम वाग्ले
बजेट २०८३/८४ को सारांश
अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले संघीय संसद्को संयुक्त बैठकमा आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को वार्षिक बजेट प्रस्तुत गरेका छन्। यो बजेट कुल रु. २१ खर्ब २४ अर्ब ३४ करोड बराबरको छ, जुन नेपालको इतिहासकै एक महत्वाकांक्षी बजेटका रूपमा हेरिएको छ।
बजेटलाई मुख्यतः तीन खण्डमा विभाजन गरिएको छ:
- चालु खर्च: रु. १२ खर्ब ७० अर्ब ५८ करोड
- पूँजीगत खर्च: रु. ४ खर्ब ३१ अर्ब
- वित्तीय व्यवस्था: रु. ४ खर्ब २२ अर्ब
बजेटको स्रोत व्यवस्थापन हेर्ने हो भने, सरकारले रु. १४ खर्ब ४ अर्ब राजस्वबाट उठाउने लक्ष्य राखेको छ। बाँकी रकम आन्तरिक ऋण (रु. ४ खर्ब १० अर्ब), वैदेशिक ऋण (रु. २ खर्ब ४७ अर्ब) र वैदेशिक अनुदान (रु. ६१ अर्ब ७४ करोड) मार्फत जुटाइने योजना छ।
यसका साथै सरकारी कर्मचारी, सेना र प्रहरीको तलबमा करिब २१ प्रतिशतले वृद्धि गरिएको छ, जुन यस पटकको बजेटको एउटा चर्चित विषय बनेको छ।
स्वास्थ्य क्षेत्रमा बजेट कति विनियोजन भयो?
धेरैले खोजिरहेको प्रश्न — नेपालको बजेट २०८३/८४ मा स्वास्थ्य क्षेत्रका लागि कति रकम छुट्याइयो? यसको सोझो जवाफ हो:
स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका लागि कुल रु. १०१ अर्ब ९५ करोड (करिब १ खर्ब २ अर्ब) विनियोजन गरिएको छ।
यो रकम अघिल्लो चरणमा अर्थ मन्त्रालयले पठाएको बजेट सिलिङ (रु. ४३ अर्ब २३ करोड)भन्दा उल्लेखनीय रूपमा बढी हो, जसले स्वास्थ्य क्षेत्रलाई अन्तिम बजेटमा प्राथमिकता दिइएको देखाउँछ।
स्वास्थ्य बजेटको वितरण कसरी भयो?
स्वास्थ्य क्षेत्रको कुल बजेटलाई मुख्य कार्यक्रमहरूअनुसार यसरी विभाजन गरिएको छ:
| कार्यक्रम | विनियोजित रकम |
|---|---|
| स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम | रु. १५ अर्ब |
| स्वास्थ्य सामाजिक सुरक्षा (विपन्न नागरिक उपचार, आमा सुरक्षा, निःशुल्क औषधि) | रु. १३ अर्ब १५ करोड |
| बाँकी रकम | आधारभूत स्वास्थ्य सेवा, अस्पताल पूर्वाधार, जनशक्ति र औषधि व्यवस्थापनमा |
स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम: संकटबाट उद्दार गर्ने प्रयास
स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम लामो समयदेखि सोधभर्ना संकटमा रहेको थियो — चालू वर्षको दायित्व नै आगामी वर्षको बजेटभन्दा दोब्बर पुग्ने अनुमान गरिएको थियो। यसैलाई मध्यनजर गर्दै सरकारले यस पटक स्वास्थ्य बीमामा रु. १५ अर्ब विनियोजन गरेको छ, जुन सुरुमा तोकिएको सिलिङ (रु. १२ अर्ब)भन्दा बढी हो।
सरकारले आगामी तीन वर्षभित्र ९० प्रतिशत नेपालीलाई स्वास्थ्य बीमाको दायरामा ल्याउने महत्वाकांक्षी लक्ष्य पनि राखेको छ।
बालबालिकाको क्यान्सर उपचार अब निःशुल्क
बजेटले ल्याएको एउटा उल्लेखनीय घोषणा भनेको सरकारी अस्पतालमा बालबालिकाको क्यान्सर उपचार निःशुल्क गर्ने व्यवस्था हो। साथै:
- बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालमा पेट स्क्यान र साइक्लोट्रोन मेसिन खरिद तथा जडानका लागि रु. ३२ करोड विनियोजन गरिएको छ।
- नारायणी अस्पताल, गजेन्द्रनारायण सिंह अस्पताल र रामराजप्रसाद सिंह स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको पूर्वाधार विकासलाई निरन्तरता दिइनेछ।
नेपाल औषधि लिमिटेड र स्वदेशी उत्पादन
औषधिमा आत्मनिर्भरता बढाउने उद्देश्यले नेपाल औषधि लिमिटेडलाई २५ प्रकारका औषधि उत्पादन गर्न सक्षम बनाउने लक्ष्य बजेटमा राखिएको छ। यसले आयातमा निर्भरता घटाई दिगो स्वास्थ्य आपूर्ति प्रणाली निर्माण गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
चिकित्सा शिक्षामा विस्तार
सुदूरपश्चिम प्रदेशको गेटास्थित शहीद दशरथ चन्द स्वास्थ्य विज्ञान विश्वविद्यालयमा शैक्षिक सत्र २०८३/८४ देखि एमबिबिएस लगायत चारवटा विधामा नयाँ कार्यक्रम सञ्चालन हुने भएको छ, जसले प्रदेशस्तरमा चिकित्सा शिक्षाको पहुँच बढाउनेछ।
स्वास्थ्य बजेटको समग्र मूल्यांकन
विश्लेषकहरूका अनुसार यस पटकको स्वास्थ्य बजेटले सामाजिक न्याय र सर्वसुलभताको सिद्धान्तलाई प्राथमिकता दिएको देखिन्छ। स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमको संकट सम्बोधन गर्ने प्रयास, बालबालिकाको क्यान्सर उपचार निःशुल्क बनाउने निर्णय र औषधि उत्पादनमा आत्मनिर्भरताको लक्ष्यले दीर्घकालीन सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
तर केही आलोचकहरूले सिलिङ भन्दा बजेट बढेको भए पनि, समग्र राष्ट्रिय बजेटको तुलनामा स्वास्थ्य क्षेत्रको हिस्सा अझै पर्याप्त नभएको र प्रशासनिक खर्च (तलब वृद्धि जस्ता) बढेको बेला स्वास्थ्य, शिक्षा र कृषि जस्ता विकासमुखी क्षेत्रको बजेट सोही अनुपातमा नबढेको टिप्पणी पनि गरेका छन्।
निष्कर्ष
नेपालको बजेट २०८३/८४ ले स्वास्थ्य क्षेत्रमा रु. १०१ अर्ब ९५ करोड विनियोजन गर्दै स्वास्थ्य बीमा, क्यान्सर उपचार, अस्पताल पूर्वाधार र औषधि उत्पादनमा केन्द्रित रहेर काम गर्ने योजना सार्वजनिक गरेको छ। आगामी दिनमा यी कार्यक्रमहरू कार्यान्वयनको तहमा कत्तिको प्रभावकारी हुन्छन् भन्ने कुराले नै यो बजेटको वास्तविक सफलता निर्धारण गर्नेछ।
स्रोत: अर्थ मन्त्रालय, नेपाल सरकार; बजेट भाषण २०८३/८४