नाडीबाट रगत किन निकालिन्छ ?
हामी प्रायः रगत परीक्षणका लागि हातको नसाबाट (vein) रगत निकालिन्छ भन्ने कुरा जान्दछौं। तर कहिलेकाहीँ स्वास्थ्यकर्मीले नाडीबाट (artery) पनि रगत निकाल्छन्। यो सामान्य रगत परीक्षणभन्दा फरक र विशिष्ट उद्देश्यका लागि गरिन्छ।
 |
| ABG sampling technique why and when |
नाडीबाट रगत निकाल्नुको मुख्य कारण — “Arterial Blood Gas (ABG)” परीक्षण
नाडीबाट रगत निकाल्ने मुख्य उद्देश्य Arterial Blood Gas (ABG) test हो।
यो परीक्षणले शरीरमा रहेका अक्सिजन (O₂), कार्बन डाइअक्साइड (CO₂) र रगतको अम्ल–क्षार (pH) सन्तुलन कस्तो छ भन्ने देखाउँछ।
यो जानकारी फोक्सो र मुटुको कार्य कस्तो छ भन्ने बुझ्न अत्यन्त जरुरी हुन्छ।
यो परीक्षण कहिले गरिन्छ ?
-
जब बिरामीलाई अक्सिजन कमी (hypoxia) को शंका हुन्छ।
-
सास फेर्न गाह्रो भएको अवस्थामा (जस्तै– दमा, COPD, pneumonia, ARDS)।
-
भेन्टिलेटरमा राखिएका बिरामीहरूमा, अक्सिजनको मात्रा ठिक छ कि छैन भनेर हेर्न।
-
गम्भीर रोगीहरूमा, अम्ल–क्षार सन्तुलन (acid–base balance) पत्ता लगाउन।
-
सर्जरीपछि वा गम्भीर संक्रमण (sepsis) भएका बिरामीहरूमा।
कुन नाडीबाट निकालिन्छ ?
सबैभन्दा धेरै प्रयोग हुने नाडीहरू:
-
Radial artery (कलाईको नाडी) – सबैभन्दा सामान्य र सुरक्षित।
-
Femoral artery (जाँघको नाडी) – आपतकालमा प्रयोग।
-
Brachial artery (काँधतर्फको नाडी) – कहिलेकाहीँ प्रयोग।
ABG गर्नुअघि प्रायः Allen’s test गरिन्छ, जसले हातको रक्तप्रवाह सुरक्षित छ कि छैन भन्ने पक्का गर्छ।
कसरी निकालिन्छ ?
-
बिरामीलाई आराम दिन्छ।
-
छालालाई सफा गरिन्छ (antiseptic)।
-
नाडीको धड्कन भेटाएर सुई प्रयोग गरी सिधै नाडीभित्र सुई प्रवेश गरिन्छ।
-
रगत सिधै syringe मा स्वचालित रूपमा भरिन्छ, किनकि नाडीको दबाब (pressure) बढी हुन्छ।
-
त्यसपछि तुरुन्तै syringe लाई बर्फमा राखी ल्याबमा पठाइन्छ ताकि ग्यासहरू नबदलिऊन्।
नसाबाट होइन, नाडीबाट किन ?
नसाको रगतले शरीरको अक्सिजन र कार्बन डाइअक्साइडको सन्तुलन सही रूपमा देखाउँदैन, किनभने त्यो पहिले नै ऊतकहरूबाट फर्किएको हुन्छ।
तर नाडीको रगत भने फोक्सोबाट निस्किएको ताजा अक्सिजनयुक्त रगत हो, जसले शरीरको साँच्चिकै ग्यास स्थिति जनाउँछ।
त्यसैले फोक्सो, सासफेर्ने प्रणाली वा अक्सिजन थेरापी मूल्याङ्कन गर्न नाडीबाट रगत आवश्यक पर्छ।
के जोखिम हुन्छ ?
सामान्यतया सुरक्षित भए पनि केही साइड इफेक्ट हुन सक्छन् —
-
नाडीमा दबाबको कारण दुखाइ वा निलो दाग (bruise)
-
कहिलेकाहीँ रगत बग्ने वा clot बन्ने समस्या
-
धेरै पटक सुई लगाउँदा नाडीको क्षति वा हात सुन्निनु
त्यसैले यो परीक्षण प्रशिक्षित स्वास्थ्यकर्मी (जस्तै चिकित्सक वा नर्स) ले मात्र गर्नुपर्छ।
सारांशमा
नाडीबाट रगत निकाल्नु साधारण परीक्षण होइन, तर अत्यन्त महत्त्वपूर्ण चिकित्सकीय प्रक्रिया हो जसले शरीरको अक्सिजन, कार्बन डाइअक्साइड र अम्ल–क्षार सन्तुलनबारे सटीक जानकारी दिन्छ।
यसले चिकित्सकलाई बिरामीको सासफेर्ने स्थिति बुझ्न, भेन्टिलेटर मिलाउन, र उपचारको प्रभाव मूल्याङ्कन गर्न मद्दत गर्छ।
