Table of Contents
भिटामिन डी बारे यस भित्र:
- भिटामिन डी को स्रोत के हो?
- हाम्रो शरीरमा भिटामिन डी को काम के हो? हामीलाई भिटामिन डी किन चाहिन्छ?
- भिटामिन डी को दैनिक आवश्यकता के हो?
- भिटामिन डी को कमी के कारणले हुन्छ ?
- भिटामिन डी को कमी को लक्षणहरु के के हुन्?
- भिटामिन डीको कमीले के कस्ता जटिलताहरू हुन्छन्?
- भिटामिन डीको कमीबाट कसरी बच्ने ?
- भिटामिन डी को कमी कसरी उपचार गर्ने?…
- हाम्रो शरीरमा भिटामिन डी कसरी परीक्षण गर्ने?
- भिटामिन डी पूरक को खुराक के हो?
- के हामी भिटामिन डी को अधिक मात्रा गर्छौं?
- यदि मलाई भिटामिन डी को कमी छ जस्तो लाग्छ भने मैले के गर्ने?
भिटामिन डी भनेको के हो?
भिटामिन डी एक आवश्यक सूक्ष्म पोषक तत्व हो जुन विभिन्न खाद्य स्रोतहरूमा पाइन्छ। भिटामिन डी बोसोमा घुलनशील हुन्छ, र केहि खानाहरूमा प्राकृतिक रूपमा भिटामिन डी पाइन्छ। फ्याटी माछाको कलेजो बाहेक, अन्य खानाहरू भिटामिन डीको कमसल स्रोतहरु हुन्। हड्डी स्रवस्थ राख्न र शरीरमा क्याल्सियम सन्तुलनको लागि भिटामिन डी आवश्यक हुन्छ।
भिटामिन डी को स्रोतहरु के के हुन?
छालामा भिटामिन डी को संश्लेषण मानव लागि भिटामिन डी को मुख्य स्रोत हो। छालामा रहेको भिटामिन डी
छालामा पराबैंगनी किरणको प्रभावले 7-डिहाइड्रोकोलेस्टेरोललाई प्रोभिटामिन D3 मा रूपान्तरण गरेर बनाउँछ। यो त्यसपछि तापमान निर्भर पुनर्व्यवस्था द्वारा cholecalciferol मा रूपान्तरण हुन्छ। अनुहार र हातमा सूर्यको
एक्सपोजरले भिटामिन डी प्रति दिन 200 IU (अन्तर्राष्ट्रिय एकाइहरू. (International Units) मात्र उत्पादन गर्दछ।
फ्याटी फिश कलेजो अर्को प्रमुख स्रोत हो। अन्य स्रोतहरुमा दूध, मासु र जनावरको कलेजो, अण्डा, केही तरकारीहरू र च्याउ पर्छन्।
हाम्रो शरीरमा भिटामिन डी को काम के हो? हामीलाई भिटामिन डी किन चाहिन्छ?
छालामा उत्पादन गरेपछि, वा खानाबाट भिटामिन डी (D2 वा D3) लिएपछि, हाम्रो रगतलाई 25-हाइड्रोक्सिभिटामिन D र त्यसपछि 1,25-हाइड्रोक्सिभिटामिन Dमा मृगौलामा परिणत हुन्छ। यो भिटामिन डी को सक्रिय रूप हो।
भिटामिन डी को कार्यहरु निम्न छन्:
- क्याल्सियम होमियोस्टेसिस
- हड्डी चयापचय (Metabolism)
- फास्फोरस चयापचय (Metabolism)
- मांसपेशी बल
- क्यान्सर बाट रोकथाम
- उच्च रक्तचाप र हृदयघात जस्ता हृदय रोगको रोकथाम
- अन्य endocrine रोगहरु र मधुमेह को रोकथाम
- प्रतिरक्षा प्रणाली बढाउँदै
- मस्तिष्क विकास र संज्ञानात्मक कार्य गिरावट को रोकथाम मा मद्दत
- मानसिक रोगहरु बाट रोकथाम
भिटामिन डी को दैनिक कति आवश्यक हुन्छ ?
भिटामिन डी को दैनिक आवश्यकता RDA निम्नानुसार छ:
- १२ महिना सम्मको उमेर: 400 IU प्रति दिन (=10 mcg)
- १-१८ वर्षका बालबालिका, ७० वर्षसम्मका व्यक्तिहरू: प्रति दिन 600 IU (=15mcg)
- ७० वर्ष भन्दा माथिका मानिसहरू: 800 IU (=20mcg) प्रति दिन
मानिसहरूमा प्रायः भिटामिन डीको मात्रा कम हुन्छ, र धेरैजसो मानिसहरूमा भिटामिन डीको कमी हुन्छ। धेरै मानिसहरूलाई कमीको पर्याप्त जोखिम हुन्छ। तसर्थ, सबै उच्च जोखिममा रहेका मानिसहरूलाई भिटामिन डीको नियमित पूरकको लागि सिफारिस गरिन्छ। अहिले भिटामिन डी सहितको दुधको फोर्टिफिकेसनले पनि यो आवश्यकता पूरा गर्न थालेको छ ।
मालाब्सोर्पसन (Malabsorption) भएका मानिसहरूलाई प्रति दिन 40000 IU सम्म भिटामिन डी को उच्च थप मात्रा चाहिन्छ।
भिटामिन डी को कमी के कारणले हुन्छ?
विश्वव्यापी रूपमा, अरबौं मानिसहरूमा भिटामिन डीको कमी छ। तल उल्लेख गरिएका केही कारकहरूले हाम्रो शरीरमा
भिटामिन डीको कमी वा प्रतिरोधी हुन सक्छ:
- सूर्यको किरणको कम जोखिम
- कम आहार सेवन
- कम बोसो सेवन
- मालवशोषण विकार वा सिन्ड्रोम
- कम घाम लाग्ने क्षेत्रहरूमा बसोबास
- निष्क्रिय भिटामिन डी (कलेजो वा मृगौला रोग) को प्रयोग गर्ने शरीरको क्षमता कमजोर हुनु
- हाम्रो शरीरमा पाइने भिटामिन डीलाई कार्य गर्न शरीरको प्रतिरोध
- वृद्ध उमेर
- स्टेरोइड औषधि सेवन को उच्च खुराक
भिटामिन डी को कमी को लक्षण के हो?
- अधिकांश मानिसहरू सुरुमा लक्षणविहीन हुन्छन्
- हड्डी दुखाइ र कोमलता (Tenderness)
- मांसपेशी कमजोरी
- फ्र्याक्चर
- हिँड्न गाह्रो हुनु
भिटामिन डी को कमीको जटिलताहरु के के हुन?
- हड्डी खिइने (Increase bone loss)
- ओस्टियोपेनिया र ओस्टियोपोरोसिस
- क्याल्सियम मात्रामा कमी
- पोटासियम मात्रामा कमी
- माध्यमिक हाइपरपेराथाइरोडिज्म ( Secondary hyperparathyroidism)
- फास्फेटुरिया (Phosphaturia)
- ओस्टियोमलेसिया
- मांसपेशी कमजोरी
- क्यान्सर
- रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम वा अटोइम्यून रोगहरु
- दम
- उच्च रक्तचाप,
- एमआई
- मधुमेह
- गर्भावस्था खरावि परिणाम
भिटामिन डीको कमीबाट कसरी बच्ने ?
- प्रत्यक्ष सूर्यको प्रकाशमा पर्याप्त एक्सपोजर पाउनुहोस्, विशेष गरी बिहान (१० बजे देखि २ बजे) जब सूर्यको
- किरणमा पर्याप्त एकाग्रता र UV प्रकाशको ब्यान्ड हुन्छ।
- भिटामिन डी भएको माछा र माछाको कलेजो खाने
- अण्डा, मासु र जनावरको कलेजो खानुहोस्
- फोर्टिफाइड दूध वा भिटामिन डी भएको जुस खानुहोस्
भिटामिन डी को कमी कसरी उपचार गर्ने?
भिटामिन डी को कमी को उपचार मौखिक वा इंजेक्शन द्वारा भिटामिन डी को पूरक द्वारा गरिन्छ।
भिटामिन डी पूरकका दुई रूपहरू छन् जुन पूरकको लागि निन्दनीय रूपमा उपलब्ध छन्। Cholecalciferol (D3) र ergocalciferol (D2)। यी पूरकहरू 400, 600, 800, 1000, 2000, 5000, 10000, 50000, 60000 IU क्याप्सुल, पाउडर वा ट्याब्लेटहरू जस्ता विभिन्न खुराकहरूमा उपलब्ध छन्। केही देशहरूमा तिनीहरू इन्जेक्टेबल फारममा पनि उपलब्ध छन्।
हाम्रो शरीरमा भिटामिन डी परीक्षण कसरी गर्ने?
सीरम भिटामिन डी (25-हाइड्रोक्सिभिटामिन डी) स्तर भिटामिन डी को कमी को लागि पुष्टि गर्न वा स्क्रिन गर्न
रक्त परीक्षण द्वारा मापन गर्न सकिन्छ। सामान्य बुझाइ भनेको ३० एनजी/एमएल (नैनोग्राम प्रति मिलिलिटर) वा ७५ एनएमओएल/एल धेरै व्यक्तिहरूको लागि पर्याप्त छ। यद्यपि, सन्दर्भ दायरा जनसंख्या र सहमतिको आधारमा फरक हुन सक्छ। सीरम पीटीएच (प्याराथाइरोइड हर्मोन) स्तर सीरम भिटामिन डी स्तरसँग उल्टो सम्बन्धित छ त्यसैले यसलाई भिटामिन डीको कमीको जाँच गर्न पनि मापन गर्न सकिन्छ।
भिटामिन डी पूरक को खाना के हो?
भिटामिन डीको कमीलाई रोक्नको लागि पर्याप्त आहार र व्यवहारिक उपायहरूको बावजुद, मानिसहरूमा कमी हुन सक्छ र क्लिनिकल अभिव्यक्तिहरू पनि हुन सक्छ।
भिटामिन डी पूरकका दुई रूपहरू छन् जुन पूरकको लागि निन्दनीय रूपमा उपलब्ध छन्। Cholecalciferol (D3) र ergocalciferol (D2)। यी पूरकहरू 400, 600, 800, 1000, 2000, 5000, 10000, 50000, 60000 IU क्याप्सुल, पाउडर वा ट्याब्लेटहरू जस्ता विभिन्न खुराकहरूमा उपलब्ध छन्। केही देशहरूमा तिनीहरू इन्जेक्टेबल फारममा पनि उपलब्ध छन्।
भिटामिन डी सप्लिमेन्टेसन बिरामी कारणहरू जस्तै गम्भीरता, बिरामीको पाचन क्षमता, बानि वा रोगको नाम रअवस्था हेर्दै निम्न मध्ये कुनै पनि तरिकाद्वारा गर्न सकिन्छ:
- सुरुमा 6-8 हप्ता (लगभग 2 महिना) हप्तामा एक पटक D2 वा D3 को 60000 IU त्यसपछि प्रति दिन
- 800 IU प्रति दिन D2 वा D3 को 1000 IU D2 वा D3 को 600-800 IU प्रति दिन
- पाचन संबन्धि रोगहरूको malabsorption लागि प्रति दिन 10000 देखि 60000 IU
- malabsorption को गम्भीरता र कमीको आधारमा केहि अवस्थामा, भिटामिन डी को कमी को उपचार को लागी क्याल्सिडियोल (Calcidiol) वा calcitriol वा dihydrotachysterol जस्तै भिटामिन डी मेटाबोलाइटहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ।
- भिटामिन डी को कमी को उपचार को अर्को मोडालिटी UVB (अल्ट्राभायोलेट बी) प्रकाश को कृत्रिम एक्सपोजर हो। भिटामिन डी को पूरक संग क्याल्सियम पूरक पनि आवश्यक हुन सक्छ।
के भिटामिन D3 भिटामिन D र 25 हाइड्रोक्सिभिटामिन D3 एउटै हो?
25-हाइड्रोक्सिभिटामिन D3 भिटामिन डी को निष्क्रिय रूपहरु मध्ये एक हो जुन रगतमा पाइन्छ र यसको मूल्य
(Value) भिटामिन डी को कमी को लागी मापन गरिन्छ।
भिटामिन डी D3 वा D2 जस्तै हो? Vitamin D3 vs D2
भिटामिन डी दुई प्रकारका हुन्छन्, भिटामिन D2 र डी D3। भिटामिन D3 को स्रोत छाला र जनावरहरूको खाना हो जहाँ भिटामिन D2 वनस्पति स्रोतहरूमा पाइन्छ।
के हामी भिटामिन डी को अधिक मात्रा प्रयोग गरिरहेका छौ?
भिटामिन डी पूरकको विषाक्त खुराक स्पष्ट छैन यद्यपि सहन योग्य माथिल्लो सीमा सेट गरिएको छ। 9 वर्ष भन्दा माथिका बालबालिका र वयस्कहरूका लागि, सबैभन्दा ठूलो माथिल्लो सीमा प्रति दिन 4000 IU (100mcg) हो, जबकि बच्चाहरूको लागि यो कम हुन्छ।
भिटामिन डीको विषाक्तता वा ओभरडोज भएमा निम्न लक्षणहरू देखिन सक्छन्:
- भोक कम हुनु
- तौल घट्नु
- अनियमित मुटुको चाल
यदि मलाई भिटामिन डीको कमी छ जस्तो लाग्छ भने मैले के गर्नुपर्छ?
यदि तपाईंलाई लाग्छ कि तपाईंसँग भिटामिन डीको कमी छ भने तपाईंले आफ्नो डाक्टरलाई भेट्न आवश्यक छ र उहाँले तपाईंलाई भिटामिन डीको कमीको लक्षण र लक्षणहरू बारे केही प्रश्नहरू सोध्नुहुनेछ। उसले तपाईमा भिटामिन डीको कमी छ कि छैन भनेर पुष्टि गर्न केही परीक्षणहरू अर्डर गर्न सक्छ। रिपोर्टहरू पछि उसले धेरै कारकहरू र तपाईंको लागि व्यक्तिगत उपचार योजनाको आधारमा यसको उपचार गर्नेछ। उसले तपाईंलाई कमीको सुधार, लक्षणहरूको राहत, र भविष्यमा समान अवस्थाको रोकथाममा मद्दत गर्नको लागि फलो-अपको लागि सोध्नेछ। भिटामिन डी स्तरको दोहोर्याइएको जाँच सामान्यतया 3-4 महिना पूरक सेवन पछि गर्न सकिन्छ।
यो लेख लेखककै अङ्रेजि लेख बाट उल्था गरिएको हो!
Vitamin D – Quick Notes
- Definition: A fat-soluble vitamin essential for bone health, immune function, and calcium absorption.
- Types:
- Vitamin D2 (Ergocalciferol) – Found in plant sources and fortified foods.
- Vitamin D3 (Cholecalciferol) – Found in animal sources and synthesized in skin via sunlight.
- Sources:
- Sunlight – UVB rays help synthesize Vitamin D in the skin.
- Foods – Fatty fish (salmon, mackerel), egg yolks, fortified dairy products, mushrooms.
- Supplements – Used for deficiency or inadequate sun exposure.
- Functions:
- Regulates calcium & phosphorus levels for bone health.
- Prevents rickets (children) & osteomalacia (adults).
- Supports immune system, muscle function, and cardiovascular health.
- Deficiency:
- Causes: Lack of sunlight, poor diet, malabsorption, kidney/liver disorders.
- Symptoms: Weak bones, muscle weakness, fatigue, depression, increased risk of fractures.
- Recommended Daily Intake:
- Infants: 400 IU (10 mcg)
- Children & Adults: 600-800 IU (15-20 mcg)
- Elderly: 800-1000 IU (20-25 mcg)
- Toxicity:
- Excess intake (>4,000 IU daily) can cause hypercalcemia, kidney damage, nausea, and confusion.
- Testing & Diagnosis: Blood test measuring 25-hydroxyvitamin D levels.
